Tężyczka to skutek zwiększonej szybkości przewodzenia pomiędzy nerwami a mięśniami. czyli nadmiernej pobudliwości nerwowo-mięśniowej.
Objawia się to występowaniem dość nieprzyjemnych dolegliwości – zwłaszcza parestezji, bolesnych skurczów.
Pierwiastkami biorącymi udział w tym procesie są wapń, magnez i potas, dlatego
produkty bogate w wapń należą do głównych czynników żywieniowych wpływających na ten aspekt zdrowia.
To właśnie niedobór wapnia (hipokalcemia), z często towarzyszącym niedoborem magnezu (hypomagnezemia), i niedobór potasu (hipokaliemia) skutkują wystąpieniem objawów tężyczki.
Poziom i gospodarka wapniowo-fosforanowa regulowane są przez przytarczyce (gruczoły wydzielania wewnętrznego znajdujące się w okolicy tarczycy).
Gdy stężenie wapnia we krwi się obniża, wtedy parathormon, wydzielany przez te gruczoły, uwalnia rezerwy z organizmu (z kości).
W przypadku niedoczynności przytarczyc dochodzi do objawów tężyczki.
Wyróżnia się 2 rodzaje tężyczki:
– jawną,
– utajoną.
Tężyczka jawna najczęściej występuje w przypadku:
– uszkodzenia przytarczyc przez proces chorobowy i następowej ich dysfunkcji – po zabiegach operacyjnych tarczycy, po naświetlaniach, w pierwotnych schorzeniach przytarczyc,
– w zespołach złego wchłaniania wapnia,
– w znacznym niedoborze witaminy D,
– w chorobach nowotworowych,
– w alkoholizmie,
– w przypadku złej diety – niedostatecznej podaży wapnia,
– np. po lekach moczopędnych (polekowa).
Tężyczka utajona– jej objawy nie są typowe, poziom wapnia bywa prawidłowy, ale może być hypomagnezemia i hipopotasemia.
Często do wystąpienia objawów tężyczki, czyli bolesnego skurczu, potrzebny jest jeszcze jakiś dodatkowy czynnik. Tym czynnikiem może być:
– hiperwentylacja, występująca fizjologicznie po wysiłku fizycznym, w stresie oraz
– zmiana pH w organizmie.
Rozpoznanie
Typowym objawem w czasie napadu tężyczki jest ręka położnika, czyli maksymalne zgięcie palców 4. i 5. przy pełnym wyproście kciuka i palców 2. i 3.
Mogą dołączyć się inne objawy:
– zaburzenia widzenia,
– kołatanie serca,
– a nawet utrata przytomności z drgawkami.
Badając pacjenta, można wywołać dość charakterystyczne objawy dla tężyczki:
– objaw Chwostka – skurcz mięśni mimicznych twarzy, jako reakcja na uderzenie młoteczkiem neurologicznym,
– objaw Trousseau – po doprowadzeniu do niedokrwienia kończyny górnej dochodzi do ułożenia dłoni w rękę położnika.
Badaniem pozwalającym na potwierdzenie występowania tężyczki jest EMG (elektromiografia).
Wykonuje się tak zwaną próbę tężyczkową, czyli drażni się badany mięsień bodźcem elektrycznym. Uzyskana odpowiedź wskazuje na to, czy próba jest dodatnia, czy ujemna.
Konieczne jest też wykonanie badań laboratoryjnych.
W przypadkach wątpliwych, zwłaszcza przebiegającą z utratą przytomności, czy drgawkami, napady mogą wymagać różnicowania z padaczką i wykonania EEG.
Leczenie
Postępowanie, jak zwykle, uzależnione jest od powodu występowania objawów tężyczki.
Najlepszym rozwiązaniem, jeśli to możliwe, jest usunięcie przyczyny (leki, alkoholizm, stres, hiperwentylacja, niedobór witaminy D, zła dieta itp.).
Konieczne jest wyrównanie poziomu elektrolitów, odpowiedzialnych za objawy tężyczki i czasem nawet stała ich suplementacja, pod kontrolą badań laboratoryjnych.
Leczenie jest skuteczne, gdy udaje się doprowadzić do braku występowania napadów.
