Pochodzi głównie z pożywienia, które spożywamy.
Organizm czerpie energię głównie z trzech składników odżywczych:
-Węglowodany – szybkie źródło energii (np. chleb, owoce, makaron)
–Tłuszcze – najbardziej kaloryczne źródło energii, używane głównie podczas długotrwałego wysiłku lub w spoczynku (np. oleje, orzechy)
–Białka – używane głównie do budowy tkanek, ale w razie potrzeby mogą dostarczać energii (np. mięso, nabiał).
Energia jest magazynowana w kilku formach.
Są to:
-Glikogen – forma zapasowa glukozy w wątrobie i mięśniach
–Tkanka tłuszczowa – największe rezerwy energii
–Białka mięśniowe – wykorzystywane w sytuacjach głodu lub wyczerpania innych źródeł
A ja jest energia spożytkowana przez poszczególne narządy, zwłaszcza mózg?
Dane te dotyczą dorosłego człowieka w stanie spoczynku:
-Mózg – ok. 20%. Mimo że stanowi tylko ok. 2% masy ciała, zużywa aż 1/5 całkowitej energii w spoczynku.Pracuje całą dobę.
Energia wykorzystywana głównie na przewodzenie impulsów nerwowych i utrzymanie potencjałów błonowych.
-Serce – tylko ok. 7-9%. Mimo, iż też pracuje bez przerwy – nawet w spoczynku pompuje około 5 litrów krwi na minutę.
-Płuca – tylko ok. 2-3%. Energia potrzebna do wentylacji (ruch przepony i mięśni międzyżebrowych) oraz transportu gazów.
–Wątroba – ok. 20%. Bardzo aktywny metabolicznie narząd. Zużywa dużo energii na detoksykację, metabolizm glukozy, tłuszczów i białek.
–Nerki – ok. 7%. Duży przepływ krwi, intensywna filtracja i reabsorpcja w nefronach.
Pomimo małych rozmiarów zużywają sporo energii.
–Mięśnie szkieletowe – ok. 18-25%. (w spoczynku!) W spoczynku zużycie umiarkowane, ale u osób z dużą masą mięśniową – istotne.
Podczas aktywności fizycznej ich zużycie rośnie nawet do 80-90% całkowitej energii.
-Przewód pokarmowy – ok. 10%. Energia potrzebna do trawienia (termogeneza poposiłkowa), transportu i wchłaniania składników odżywczych.
Ale wróćmy do mózgu.
Ile myśli wytwarza mózg?
Szacuje się, że człowiek generuje od 60 000 do 80 000 myśli dziennie.
To około 2500–3300 myśli na godzinę!
Jakie neuroprzekaźniki biorą udział w myśleniu?
-Glutaminian – główny neuroprzekaźnik pobudzający; odpowiada za uczenie się, pamięć, plastyczność synaptyczną.
–GABA (kwas gamma-aminomasłowy) – główny hamujący, balansuje pobudzenie mózgu.
–Acetylocholina – istotna w uwadze, koncentracji i pamięci.
–Dopamina – odpowiada za motywację, nagrodę, podejmowanie decyzji.
–Noradrenalina – czujność, szybkość reakcji.
–Serotonina – nastrój, sen, regulacja emocji.
Do tego wszystkiego potrzebna jest energia.
Mózg zużywa około 20 W (watów) mocy – tyle co mała żarówka.
Dziennie spala około 300–400 kcal – mimo że waży zaledwie 1,5 kg!
Jak aktywność mózgu wpływa na neuroprotekcję?
Używaj – albo trać –każda aktywność intelektualna chroni mózg przed neurodegeneracją. Im jest bardziej urozmaicona tym lepiej.
Regularne pobudzanie mózgu (np. nauka, rozwiązywanie problemów, czytanie, doznania sensoryczne, aktywność ruchowa,) zwiększa neurogenezę i tworzenie połączeń synaptycznych. Mózg pozostaje dłużej sprawny.
Mózg ma własny system „czyszczenia” – glimfatyczny, który działa głównie w czasie snu – usuwa produkty przemiany materii, w tym beta-amyloid i tau, związane z chorobą Alzheimera.
-Brak snu-to większe ryzyko neurodegeneracji, dlatego zdrowy sen jest tak ważny dla zdrowia.
Mózg zmienia się przez całe życie – to właśnie jest neuroplastyczność.
Mózg to najlepszy komputer świata. Nigdy nie powie: nowych wiadomości już nie przyjmę, bo jestem zapełniony. Wręcz przeciwnie! Im bardziej mózg aktywujemy, tym lepiej wchłania nowa wiedzę!
Ale trzeba go ćwiczyć całe życie.
Uczymy się, adaptujemy i nawet w starszym wieku możemy tworzyć nowe połączenia.
Ćwiczenia fizyczne, dieta, sen, kontakty społeczne i nauka, nowe doznania-smakowe, węchowe, dotykowe, wzrokowe, słuchowe = silny i zdrowy mózg.
Jak ćwiczyć?
Sięgnij po moje poradniki:
1 “Miliardy komórek czyli pamięć”
2. “Jak uciec od demencji”.
