Czy warto poruszać się bez GPS? Oczywiście tak.
-Potrzebujemy do tego zaangażowania mózgu.
-Potrzebujemy widzenia z płata potylicznego,
-Potrzebujemy zmysłu słuchu, dotyku, świadomości własnych ruchów, do tego potrzebny jest płat ciemieniowy i móżdżek.
Potrzebujemy płata skroniowego w którym znajdują się komórki miejsca i siatki ( hipokamp),, czyli mapa punktów kontrolnych i znaków szczególnych (kościół, sklep, znak drogowy itp,).
Ludziom po udarze płata ciemieniowego trudno jest odnaleźć właściwy kierunek nawet w znanym miejscu.
Usunięcie operacyjne hipokampa powoduje brak możliwości rozpoznawania znanych przedmiotów, osób komórki miejsca) i np. znanej wcześniej drogi do toalety (komórki siatki).
Czy orientację można wytrenować?
Tak.
Ale gdy posługujemy się bezmyślnie GPS połączenia neuronalne słabną.
Używanie GPS może osłabiać niektóre jego funkcje, jeśli korzystamy z niego zbyt często. Chodzi głównie o obszary odpowiedzialne za orientację przestrzenną i pamięć topograficzną.
1. GPS zmniejsza aktywność hipokampa.
Hipokamp to struktura kluczowa dla:
- zapamiętywania tras,
- orientacji w przestrzeni,
- nawigacji opartej na punktach orientacyjnych.
Gdy używamy GPS:
- hipokamp pracuje mniej intensywnie, bo aplikacja „wyręcza” nas w myśleniu o drodze,
- nie angażujemy tworzenia tzw. map poznawczych (mental maps).
2. Osłabia naturalną orientację przestrzenną.
Kiedy zawsze jedziemy z GPS to:
- nie zwracamy uwagi na otoczenie, nie zapamiętujemy charakterystycznych miejsc,
gorzej tworzymy pamięciowe obrazy przestrzeni.
Efekt jest podobny jak przy używaniu kalkulatora do prostych działań – mózg nie traci funkcji, ale przestaje trenować.
3. Używanie GPS osłabia procesy decyzyjne.
Bez GPS:musimy ocenić trasę, zaplanować skróty, przewidzieć punkty orientacyjne.
Z GPS wykonujemy tylko instrukcje, rezygnujemy z „orientowania się” i kojarzenia informacji.
To obniża aktywność obszarów odpowiedzialnych za planowanie i elastyczność poznawczą.
Co jest dobrą wiadomością?
- Te procesy są odwracalne.
- Wystarczy częściej nawigować samodzielnie, chodzić ( jeździć ) nowymi trasami- hipokamp wtedy znów się aktywuje.
- Trening orientacji przestrzennej działa jak ćwiczenia pamięci.
Jak korzystać z GPS, żeby nie osłabiać mózgu?
- Przed włączeniem GPS spróbuj wyobrazić sobie trasę.
- Zapisz w pamięci 2–3 charakterystyczne punkty po drodze.
- Wyłącz nawigację na znanych trasach, nawet jeśli czasem zabłądzisz.
- Spróbuj wrócić z nowego miejsca bez mapy.
- Na spacerach używaj tradycyjnej mapy lub znaków terenu.
Podsumowanie
GPS przejmuje część pracy mózgu, co przy długotrwałym używaniu może:
- zmniejszać aktywność hipokampa,
- osłabiać orientację przestrzenną,
- ograniczać trening pamięci i planowania.
