Co to jest płyn mózgowo-rdzeniowy (p.mrdz)?
To ciecz, chroniąca centralny układ nerwowy, ale też pełniąca funkcję transportową, komunikacyjną, filtrującą, oczyszczającą, homeostatyczna.
Mózg i rdzeń kręgowy są zawieszone w płynie mrdz i, zgodne z prawem Archimedesa, tracą na wadze.
Mózg waży przeciętnie ok. 1500g, jednak zanurzony w płynie waży tylko ok. 50 g. Przestrzenie płynowe znajdują się zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz centralnego układu nerwowego.
Płyn mrdz. powstajegłównie w komorach bocznych mózgowia (75%).
Produkowany jest przez sploty naczyniówkowe, następnie poprzez układ komór i połączeń dociera do całego ośrodkowego układu nerwowego,
Dzienna produkcja płynu mrdz to około 500ml, a cała objętość płynu wymieniana jest w ciągu doby około 4-5 razy (w starszym wieku rzadziej, bo około 3 razy).
Wchłanianie, czyli proces odwrotny, zachodzi głównie do układu żył i zatok żylnych w mózgu, w ziarnistościach opony pajęczej, tzw. pajęczynówki. A część znajduje ujście do układu chłonnego.
Badanie płynu wspomaga diagnostykę wielu schorzeń zwłaszcza takich jak:
– choroby zapalne i demielinizacyjne mózgu, rdzenia kręgowego, korzeni rdzeniowych,
– chorób zapalnych opon mózgowo rdzeniowych,
– krwawień do przestrzeni podpajeczynówkowej,
– rakowatości i mięsakowatości opon mózgowo-rdzeniowych,
– gruźlicy ośrodkowego układu nerwowego.
Przed erą dostępności badań obrazowych -zwłaszcza tomografii komputerowej służył do różnicowania udarów.
Prawidłowy płynna wygląd przejrzysty, wodojasny, wypływjący pod prawidłowym ciśnieniem. Tak oceniany jest już makroskopowo przez lekarza, przy wykonywanej punkcji lędźwiowej.
Mętny płyn świadczy o procesie zapalnym, krwisty- o krwawieniu.
Kolejne badania, już laboratoryjne pozwalają na uzyskanie dalszych informacji o procesie chorobowym, powodującym zmiany w p.mrdz.
Jakie podstawowe parametry ocenia się w płynie mrdz?
– Ilość komórek oraz ich rodzaj,
– poziom zawartego białka,
– poziom glukozy.
To informacje z tzw. badania ogólnego.
Pozostałe badania i ocena płynu są ukierunkowane na poszczególne schorzenia. Mogą to być:
– immunoglobuliny,
– prążki oligoklonalne,
– badania cytologiczne,
– przeciwciała antyneuronalne,
i wiele innych specjalistycznych badań.
Wskazań do wykonania punkcji lędźwiowej i badania płynu mrdz jest wiele, aczkolwiek są i tak bardzo zawężone.
W czasach bez możliwości wykonania badań obrazowych, każdy udar mózgu wymagał wykonania punkcji lędźwiowej.
Badania obrazowe jednak, mimo bardzo szczegółowej analizy anatomicznej układu nerwowego nie dają informacji o składzie płynu mózgowo rdzeniowego.
Choroby związane bezpośrednio z p.mrdz to wodogłowie, będące wynikiem albo złego krążenia albo jego nadprodukcji.
A co to jest bariera krew/mózg i czemu służy?
O tym już wkrótce.
