To jeden z najczęstszych problemów naszych czasów.
Co słyszymy jako neurolodzy od pacjentów?
“ Nie umiem się skoncentrować,”
“Zapominam,”
„Mam wrażenie, jakbym myślał przez watę”,
„Niby uczę się, ale wolniej”,
„Trudno mi się skupić, a mózg szybko się męczy”.
Tak pacjenci coraz częściej opisują stan określany potocznie jako mgła mózgowa (brain fog). To pojęcie niefachowe, ale klinicznie bardzo użyteczne – bo dobrze oddaje stan subiektywnego poczucie spadku sprawności poznawczej.
Termin znany był wcześniej, ale w publikacjach zaczyna funkcjonować dopiero w latach 2000. Prawdziwa „eksplozja” terminu “mgła mózgowa” miała miejsce w czasie i po pandemii Covid 19.
Czym jest mgła mózgowa?
Mgła mózgowa nie jest jednostką chorobową. To zespół objawów poznawczych, obejmujący najczęściej:
- spowolnienie myślenia,
- trudności z koncentracją,
- pogorszenie pamięci roboczej,
- uczucie mentalnego zmęczenia,
- obniżoną „wydajność intelektualną”.
Co istotne – badania obrazowe mózgu zwykle są prawidłowe.
Dlaczego więc pacjent ma wrażenie, że „mózg nie działa”?
Z neurologicznego punktu widzenia mgła mózgowa to najczęściej efekt zaburzonej regulacji, a nie uszkodzenia:
- metabolizmu mózgowego,
- neuroprzekaźnictwa,
- rytmu dobowego,
- stresu,
Mózg działa, ale nieoptymalnie. To bardzo męczące i niepokojące.
Najczęstsze przyczyny mgły mózgowej
Powodów jest wiele. W praktyce klinicznej warto myśleć o mgle mózgowej jak o objawie wspólnym dla wielu stanów, m.in.:
1. Zaburzenia snu
Niedobór snu, fragmentacja snu, bezdech senny. To dziś najczęstsza przyczyna.
2. Przewlekły stres i przeciążenie poznawcze
3. Zaburzenia metaboliczne i hormonalne
- insulinooporność,
- niedoczynność lub nadczynność tarczycy,
- niedobory: żelazo, B12, witamina D.
4. Infekcje i stany poinfekcyjne
Klasyczny przykład: post-COVID, ale nie tylko.
5. Choroby neurologiczne i internistyczne
Migrena, SM, depresja, choroby autoimmunologiczne – mgła bywa objawem wtórnym.
6. Leki i substancje
Leki przeciwcholinergiczne, benzodiazepiny, opioidy, alkohol.
Mgła mózgowa a otępienie
To jedno z najczęstszych lęków pacjentów:
„Czy to początek Alzheimera?”
W zdecydowanej większości przypadków:
- mgła mózgowa ma charakter odwracalny,
- objawy są fluktuacyjne,
- pacjent zdaje sobie sprawę z problemu (co przemawia przeciw otępieniu).
Otępienie to proces postępujący, strukturalny.
Mgła mózgowa – funkcjonalna (czynnościowa).
Istotne dla rozpoznania pytania
Z perspektywy neurologa kluczowe są trzy pytania:
- Kiedy objawy się pojawiły i co je poprzedziło?
- Jak wygląda sen, stres i styl życia?
- Czy są objawy neurologiczne-ogniskowe lub postępujące?
Dopiero potem badania dodatkowe, w tym obrazowe, które jak wspomniała wypadają prawidłowo.
Czy mgłę mózgową da się leczyć?
Tak – ale nie zawsze tabletką.
Najczęściej poprawę przynosi to, o czym większość już wie, ale nie zawsze stosuje, czyli:
- normalizacja snu,
- redukcja przewlekłego stresu,
- ruch aerobowy,
- korekta niedoborów pokarmowych,
- uproszczenie diety i regularny rytmu dnia,
- ograniczenie wielozadaniowości.
Leki wspomagające pracę mózgu, stosowane przy mgle mózgowej to leki poprawiające krążenie mózgowe.
Podsumowanie
Mgła mózgowa to sygnał ostrzegawczy, nie wyrok.
Informacja, że mózg funkcjonuje w trybie przeciążenia lub niedoboru.
To stan przejściowy, któremu można zaradzić.
