GRUCZOLAK PRZYSADKI

Przysadka mózgowa znajduje się w czaszce, w okolicy siodełka tureckiego i skrzyżowania nerwów wzrokowych.

Gruczolak przysadki

Bywa, że jest przypadkowo wykryty, przy okazji wykonywania badan obrazowych mózgu, lub pośmiertnie. W ostatnim czasie częstość wykrywania gruczolaka przyżyciowego zwiększyła się dzięki coraz lepszym możliwościom diagnostycznym. Stanowi on około 5-20% wszystkich guzów OUN (ośrodkowego układu nerwowego).

W wielu przypadków przebiega zupełnie bezobjawowo (mikrogruczolaki, poniżej 1 cm), hormonalnie nieczynnych, ale zdarza się, że dają objawy zależne od nadmiaru wydzielanych hormonów (hormonalnie czynne).

Z racji niewielkich rozmiarów rzadko daje objaw masy, czyli objaw ciasnoty śródczaszkowej.

Rozrastające się gruczolaki (makrogruczolaki, powyżej 1cm) dają objawy guza mózgu.

Dużym niebezpieczeństwem obecności makrogruczolaka jest ucisk na skrzyżowanie nerwów wzrokowych, znajdujących się w sąsiedztwie. Konsekwencją ucisku są ubytki w polu widzenia.

Dalszy rozrost może powodować ucisk kolejnych nerwów czaszkowych, powodując opadanie powiek, podwójne widzenie, zaburzenia czucia na twarzy.

Przysadka mózgowa wydziela fizjologicznie wiele hormonów, tak zwanych tropowych, które mają kluczowe znaczenie i sterują działaniem gruczołów wydzielania wewnętrznego w całym organizmie.

Gruczolaki występują najczęściej jako guzy przysadki, ale mogą być też inne guzy, np. glejaki, oponiaki, czaszkogardlaki i kilka innych.

Do rozwoju gruczolaka przyczyniają się mutacje genowe.

Gruczolaki mogą być, jak wspomniałam wyżej, hormonalnie czynne i nieczynne.

Najczęstszym hormonalnie czynnym gruczolakiem jest prolaktynoma, czyli wydzielający w nadmiarze prolaktynę.

Inny rodzaj nadprodukcji hormonów tropowych wpływa na inne gruczoły wydzielania wewnętrznego, może powodować chorobę Cushinga (wydzielanie ACTH) lub akromegalię (STH), niedoczynność tarczycy (TSH).

Rozpoznanie gruczolaka wymaga dokładnego badania neurologicznego oraz ocenę jego czynności hormonalnej, czyli wykonania wielu badań laboratoryjnych. Niezbędne będą też konsultacja endokrynologa i pełna diagnostyka hormonalna.

Leczenie

Mikrogruczolaki bezobjawowe nie wymagają leczenia. Zalecana jest jednak okresowa (raz w roku) ocena stanu klinicznego, w tym badanie pola widzenia i obrazowe badania kontrolne (MRI). Po kilku latach, przy stanie stabilnym i braku progresji, badania można kontrolować rzadziej.

Makrogruczolaki można leczyć zachowawczo i operacyjnie w zależności od wielkości, objawów klinicznych i aktywności hormonalnej. Tego ostatniego wymagają zwłaszcza te, które dają objaw masy, zaburzenia w polu widzenia lub progresję w badaniach kontrolnych.

W sytuacji niecałkowitego usunięcia guza lub w bardziej agresywnych postaciach gruczolaka stosuje się napromieniowanie.

W niektórych przypadkach stosuje się radiochirurgię stereotaktyczną (gamma knife).