Udar mózgu to jedna z najczęstszych przyczyn hospitalizacji na oddziałach neurologii, a także udarowych. Czy wiecie, że w Polsce każdego roku zapada na udar aż 70 000 osób?! WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) podaje, że udaru doznaje 1 na 6 osób. Jest to pierwsza przyczyna niepełnosprawności i trzecia przyczyna zgonu na świecie.
Po zakończonym leczeniu szpitalnym pacjenci oraz ich rodziny bardzo często są zagubieni i nie wiedzą, jak odnaleźć się w nowej sytuacji. Pisząc na ten temat spełniam prośbę wielu z Was, których ten problem dotyczy. Udarowi można zapobiegać, dlatego niezmiernie ważna jest edukacja i znajomość czynników ryzyka wystąpienia tego zjawiska.
Zacznijmy od tego, co to jest udar mózgu? Jest to nagłe zaburzenie funkcji określonej części mózgu, spowodowane nieprawidłowym krążeniem mózgowym.
Udar niedokrwienny
Udar niedokrwienny jest najczęstszą postacią udaru i dotyczy on 80-90% przypadków. Udar ten powstaje na skutek zamknięcia światła naczynia, doprowadzającego krew do mózgu lub znacznego upośledzenia przepływu krwi w tym naczyniu. Objawy udaru zależą od lokalizacji uszkodzenia i wielkości obszaru niedokrwienia.
Udar krwotoczny
10-20% przypadków to udar krwotoczny. Spowodowany jest przez krwotok do mózgu, który powstał w wyniku pęknięcia naczynia krwionośnego. Często dotyczy osób młodych, z nadciśnieniem, bądź malformacją (anomalią) naczyniową. Z reguły ma cięższy przebieg i często towarzyszą mu zaburzenia świadomości.
Dlaczego dochodzi do udaru?
Jest wiele czynników, które na to wpływają. Można je podzielić na dwie grupy:
- Czynniki ryzyka podległe naszej kontroli – złe odżywianie, palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna (lub jej brak), podwyższone lub nieuregulowane ciśnienie tętnicze, stres, zaburzenia gospodarki lipidowej, nietolerancja glukozy i cukrzyca, nadwaga i otyłość. Redukując te czynniki, czyli zmieniając swój dotychczasowy, często rodzinnie występujący zły tryb życia i odżywiania się, sami możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania.
- Czynniki ryzyka niepodlegające naszej kontroli – wiek powyżej 45 lat dla mężczyzn i 55 dla kobiet, miażdżyca naczyń i udary w rodzinie, migrena (zwłaszcza z aurą), choroby serca.
Leczenie
W leczeniu udaru niezwykle istotny jest czas, jaki upłynął od momentu wystąpienia objawów udaru, do chwili wdrożenia leczenia. Im szybciej uda się podjąć terapię, tym większe są szanse na cofnięcie się objawów. Celem leczenia jest przywrócenie przepływu krwi w obszarze dokonanego udaru.
Skutki przebytego udaru
Niezwykle ważnym dla dalszego rokowania jest stan neurologiczny pacjenta w momencie wypisywania go ze szpitala. Wielu chorych opuszcza szpital na własnych nogach, w logicznym kontakcie, z drobnymi deficytami neurologicznymi, które z czasem, przy odpowiedniej rehabilitacji, ustępują. Nie zawsze tak się jednak dzieje. Objawy neurologiczne, jakie najczęściej pozostają, to:
- niedowład – często połowy ciała,
- zaburzenia równowagi,
- wzmożone napięcie mięśni,
- zaburzenia czucia – często połowy ciała,
- zaburzenia mowy,
- zaburzenia widzenia,
- zaburzenia zachowania.
Leczenie pacjentów, u których występują powyższe zaburzenia, powinno być kontynuowane w oddziałach rehabilitacji neurologicznej, w poradniach rehabilitacyjnych lub w warunkach domowych.
Terapia musi być wielokierunkowa. Oprócz usprawniania ruchowego, powinna obejmować ćwiczenia logopedyczne (przy zaburzeniach mowy), psychoterapię (częste są zespoły depresyjne), terapię zajęciową oraz terapię i usprawnianie funkcji poznawczych (zagadki, krzyżówki, drobne zadania matematyczne, szachy, warcaby, biofeedback).
Najważniejszy jest okres pierwszych 6 miesięcy, które upłynęły od momentu zakończenia leczenia szpitalnego, gdyż w tym czasie można osiągnąć najlepsze efekty i poprawę stanu pacjenta. Potem przechodzimy w tak zwany stan przewlekły, gdzie poprawa nie będzie już tak duża.
Efekty leczenia pacjenta, w bardzo dużej mierze, zależą od jego stanu emocjonalnego. Wielokrotnie obserwowałam pacjentów na oddziale udarowym, z dużymi niedowładami, którzy ćwiczyli sami, ile tylko potrafili i osiągali (z naszą pomocą) swój cel, czyli powrót do zdrowia. A inni, w podobnej sytuacji, którzy pozostawali bierni, bez chęci i wiary w powrót do zdrowia, rzeczywiście do niego nie powrócili.
Pacjent przebył udar, na co zwracać uwagę?
Jednym z poważniejszych zagrożeń jest kolejny udar. Jak więc zapobiegać jego nawrotom?
- W prewencji udarów niedokrwiennych stosuje się leki przeciwkrzepliwe, wśród których najpopularniejszym jest kwas acetylosalicylowy. Czasem stosowane są dwa medykamenty. Leczenie wymaga jednak wielkiej uwagi, gdyż zapobiegając udarowi niedokrwiennemu, łatwo można spowodować wystąpienie udaru krwotocznego.
- Jednym z najważniejszych parametrów, wymagających regularnej kontroli, jest ciśnienie tętnicze. W przypadku udaru niedokrwiennego (a z takim mamy do czynienia), jak już wcześniej wspomniałam, w 90% przypadków, ciśnienie nie może być zbyt niskie, gdyż doprowadza to do przewlekłego niedokrwienia mózgu, a tego chcemy oczywiście uniknąć.
Jeżeli stosowane są leki na nadciśnienie, to trzeba dążyć do tego, aby ciśnienie nigdy w ciągu doby nie było niższe niż 120/80. Może być nieco wyższe, będzie to z korzyścią dla krążenia mózgowego. Pomiarów powinno dokonywać się 3 razy dziennie, aby odpowiednio dobrać dawki leków.
Inaczej jest w przypadku przebytego udaru krwotocznego. Wtedy ważne jest, aby ciśnienie nie było wysokie, raczej powinno być niskie, aby nie nastąpił kolejny wylew. - Przy współistniejących z udarem mózgu schorzeniach, takich jak cukrzyca, miażdżyca, choroby serca, zaburzenia krzepliwości krwi, wymagana jest kontrola:
– poziomu cukru,
– frakcji cholesterolu (tzw. profil lipidowy)
– współczynnika protrombinowego – INR( international normalized ratio).Leczenie farmakologiczne będzie uzależnione od wyników tych badań.
Padaczka
Częstym powikłaniem i konsekwencją udaru jest padaczka poudarowa. To padaczka objawowa, będąca skutkiem przebytego udaru. Wystąpienie już pierwszego napadu zmusza do włączenia leków przeciwpadaczkowych.
Aby sprawdzić, czy istnieje ryzyko wystąpienia padaczki u pacjenta po udarze, wystarczy wykonać badanie EEG (elektroencefalografia). Zarejestrowanie czynności napadowej w tym badaniu to duże prawdopodobieństwo rozwinięcia się padaczki. Mając tę wiedzę, można poczynić odpowiednie kroki, aby napadom zapobiec (pisałam o tym w artykule: Padaczka- jak wygląda w praktyce i jak ją leczyć?).
Leczenie pacjenta po udarze
Leczenie musi być wielokierunkowe. Pacjenci z utrwalonymi objawami neurologicznymi, powinni być leczeni w poradni rehabilitacyjnej, a także poddawani okresowym badaniom przez neurologa w poradni neurologicznej, gdzie nastąpi weryfikacja stosowanych leków, w zależności od wyników badań kontrolnych i stanu pacjenta.
W większości przypadków pacjenci wymagają okresowego stosowania leków poprawiających krążenie mózgowe, zmniejszających napięcie mięśni, czasem natomiast takich, które poprawią im nastrój, a nawet przeciwpadaczkowych. Zawsze natomiast potrzebują zrozumienia, zainteresowania, zwykłego porozmawiania i opowiedzenia o swoich problemach.
Na koniec, zachęcam jeszcze raz do przeczytania początku artykułu i fragmentu – czynniki ryzyka podległe naszej kontroli. To od pacjenta będzie zależało, czy zmieni swoje złe nawyki żywieniowe i zły tryb życia i sam zrobi coś dla siebie, biorąc odpowiedzialność za swoje zdrowie.
Temat jest bardzo obszerny, ale wydaje mi się, że najważniejsze kwestie zostały omówione. Jeżeli macie jakiekolwiek pytania lub chcecie się podzielić swoimi uwagami i doświadczeniami, to zapraszam do pisania w komentarzach! 🙂
