Wzgórze – thalamus – to parzysta, owalna struktura mózgu w międzymózgowiu, złożona z substancji szarej. Poprzedzielana substancja białą, tworząc w ten sposób liczne jądra.
Wzgórze odpowiada za integracje przekazywanych informacji, zarówno czuciowych jak i ruchowych, które następne przesyłane są do odpowiednich obszarów kory mózgowej.
Prawidłowo funkcjonujące wzgórze bierze udział w procesie uczenia się, skupienia uwagi.
Uszkodzenie wzgórza może być jednostronne lub obustronne.
Charakterystyczną cechą takiego obustronnego uszkodzenia są:
- zaburzenia pionowych ruchów gałek ocznych,
- zaburzenia świadomości (zarówno jakościowe, jak i ilościowe),
- zaburzenia pamięci.
Uszkodzenie jednostronne może nastąpić w przebiegu udaru mózgu, aczkolwiek jest to dość rzadka lokalizacja (0,1-2% udarów niedokrwiennych i około 15% wszystkich udarów).
Do udaru okolicy wzgórza dochodzi na skutek niedrożności tętnicy mózgu tylnej lub tętnicy łączącej tylnej.
Jednym z rodzajów anomalii unaczynienia wzgórza jest tzw. tętnica Percherona (nazwa pochodzi od nazwiska wynalazcy), która tworzy wspólny pień tętniczy, unaczyniając w tym wariancie obydwa wzgórza.
W przypadku niedrożności tej tętnicy dochodzi właśnie do obustronnego uszkodzenia wzgórza.
Najczęstszą przyczyną tego typu udaru jest zatorowość kardiogenna, ale opisano też przypadki, gdzie przyczyną były leki antykoncepcyjne czy migrenowe bóle głowy.
Objawy zespołu wzgórzowego to:
– niedowład połowiczy,
– niedowład centralny nerwu twarzowego,
– zaburzeni czucia,
– bóle wzgórzowe,
– hiperpatia (przeczulica),
– ruchy pseudoatetotyczne,
– ataksja połowicza,
Dość typową pozostałością uszkodzenia wzgórza jest ręka wzgórzowa, zwana inaczej ręką położnika.
To charakterystyczne ustawienia palców z przeprostem w stawach międzypaliczkowych i zgięciem w stawach śródręczno-paliczkowych.
Leczenie zespołu wzgórzowego (thalamic syndrome, zespół Dejerine-Roussy) jest dość trudne.
Ból wzgórzowy, który występuje i trwa dość długo, jest tzw. bólem centralnym, niereagującym na powszechnie stosowane leki przeciwbólowe czy niesterydowe leki przeciwzapalne (nlpz).
Ból centralny występuje również w innych chorobach ośrodkowego układu nerwowego, np. w chorobie Parkinsona czy stwardnieniu rozsianym.
Może być wywołany różnymi czynnikami – stresem, bodźcem bólowym, słuchowym, wzrokowym, czy zmianą ułożenia ciała.
Leczenie jest długie i nie zawsze efektywne.
Stosuje się leki:
- skuteczne w bólu neuropatycznym leki przeciwpadaczkowe (Gabapentin, Tiagabin),
- leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza trójcykliczne,
- czasem morfinę, mając świadomość wszystkich tego konsekwencji.
Czasami ulgę przynosi dożylny wlew lidokainy lub stymulacja centralna.
